alt
Giáo Sư Tôn Thất Trình

Cảm ơn anh Nguyễn Đức Cao đã gởi đến. Mời tất cả đọc một bài viết có nhan đề "Những sách mới ở Hoa Kỳ – Nên đọc để biết rõ hơn về tình trạng xã hội gần đây ở các nước Á Châu và Thái Bình Dương" của G.S. Tôn Thất Trình. (Trang Nhà)

1- Trốn khỏi Trại 14: Một cuộc hành trình đáng kể từ Bắc Hàn đến Tự Do Tây Phương:
Sách Escape From Camp 14: One man’ s Remarkable Odyssey From North Korea to Freedom in The West, dày 224 trang do nhà xuất bản Viking Adult phát hành năm 2012, tác giả là Blaine Harden, kể lại câu chuyện thật của Shin Dong Hyuk, sinh quán là trại quản thúc Bắc Hàn cho các tù nhân chánh trị, là một trong 2 người trốn thóat khỏi trại này.

Các trại này giam giữ ước lượng khoảng 100.000 đến 200.000 thành viên thuộc những giai cấp gọi là chống đối - thù nghịch, bị cưỡng bách phải lao động khẩu phần ăn đói mèm cho đến khi họ chết. Cha của Shin bị bỏ tù, vì anh em ông đã trốn sang Nam Hàn (Hàn Quốc) trong cuộc Chiến Tranh Triều Tiên. Shin sinh trong trại giam năm 1982 và thừa hưởng di sản tội lỗi của gia đình. Mỗi một giai đoạn đời sống thanh niên của Shin tiết lộ những khía cạnh thực tế Bắc Hàn: chế độ không thương tiếc ở các trại giam, nghèo khổ và tham nhũng ngoài trại, đời sống đáng nói của dân tị nạn Bắc Hàn ở Trung Quốc và cô độc ở Nam Hàn, nếu như họ đủ may mắn đến được Nam Hàn. Rồi thì, Shin được đến Hoa Kỳ, nơi đây ông đề xướng hiểu biết về hệ thống trại giam, trong lúc vẫn tiếp tục phấn đấu có lẽ suốt đời cho tai hại tâm lý quá khứ tổn thương của mình.Ngày nay bạn có thể nhìn thấy ở Google Earth, 6 trại giam kiểm soát mọi bề biết được ở Bắc Hàn. 

2- Ở nhà mẹ tôi: Nội chiến ở Sri Lanka (Tích Lan)

Sách In My Mother’s House: Civil War in Sri Lanka, dày 320 trang, tác giả là Sharika Thiranagama, do Báo chí Viện Đại học Pennsylvania xuất bản năm 2011, mô tả những sự cố phức tạp cái nhìn từ đáy lên của các gia đình Tamil và Hồi giáo, đau khổ dưới bàn tay không những của chánh phủ Sri Lanka mà luôn cả phong trào phiến loạn, và có một lúc của lực lượng can thiệp Ấn Độ nữa. Là một nhà nhân chủng học, Thiranagama chú tâm tới cách nào những phun trào bạo động không kiềm chế được làm rời rả đời sống dân gian. Các Cọp (Hổ) Tamil Tigers nói là họ chiến đấu cho “Xứ sở Tamil homeland” nhưng dân gian họ lại mất hết trọi, từ nhà cửa đến các mạng lưới xã hội, chí đến cả các gốc đồng tính – xác định xã hội truyền thống nữa. Thiraganama phỏng vấn dân chúng sống sót những chết chóc kẻ thân yêu mình, mất mát tài sản và đã tái lập đời sống ở Sri Lanka hay ở ngoại quốc. Chính họ lại thấy các vai trò cá nhân hay gia đình mờ lẫn lộn đi, các xác định tộc dân trở thành cứng nhắc hơn và các rào cản cao thêm giữa cá nhân và cộng đồng. Di động từ sự cố này đến sự cố khác và chuyển sang từ chuyện kể cá nhân, các sự cố lịch sử, và các lý thuyết nhân chủng học, sách không xếp lại gần nhau được. Nhưng nó lưu lại một cảm giác sâu đậm mất mát khó dò của các nạn nhân.

Những bình luận các sách sau đây có mục đích cập nhật hiểu biết về Trung Quốc hiện đại ở loạt bài Lịch sử văn hóa Trung Quốc, thường dùng các tài liệu cho đến năm 2005 mà thôi. (tuy cũng đã cập nhật tài liệu trước năm 1945 của Đào Duy Anh và tài liệu trước thập niên 1990 của Nguyễn Hiến Lê)

3- Những thí nghiệm Trung Quốc: Từ các Sáng Kiến Địa Phương đến Cải Cách Quốc Gia

Sách China Experiments: From Innovations to National Reforms, dày 228 trang của Ann Fiorini, Hairong Lai và Yeling Tan, do Báo chí Viện Brookings Institution xuất bản năm 2012, gợi ý rằng Trung Quốc đang di chuyển tới một loại độc đoán mới, thứ cung cấp “ tiếng nói lớn hơn và dễ tính toán hơn” và cũng đủ giải đáp làm mờ loạn khác biệt với dân chủ. Các nhà lảnh đạo Trung Quốc đối diện với cần thiết tái cân bằng các liên hệ quốc gia – xã hội và nuôi nấng hợp pháp chính thống lớn hơn, trả lời việc giai cấp trung lưu lớn mạnh, báo chí truyền thông mới và ý thức quyền lợi. Ngay cả dù cho quyền cai trị của độc đảng là tối thượng, các tác giả xác định một loạt thí nghiệm địa phương làm lỏng lẻo kiểm soát kiểu từ trên xuống dưới và mở rộng những kênh cho đường công dân vào. Những đường vào này bao gồm hệ thống kiểm tra điện tử để ngăn ngừa tham nhũng bằng cách tung ra những chấp nhận hành chánh cho doanh vụ mới ở Thẩm Quyến – Shenzhen (gần Hồng Kông), sử dụng nhiều dạng dò la ý kiến dân gian và những cuộc bầu cử cạnh tranh nữa vời – semi – competitive giúp lựa chọn chánh phủ và chức quyền đảng ở cấp thấp nhất, chánh phủ nuôi trồng vài nhóm công dân đã cung cấp dịch vụ xã hội và chấp thuận những điều hòa, hầu giúp dân gian tăng thu nhận thông tin của chánh quyền. Câu hỏi nêu lên là liệu các thí nghiệm này, những biện pháp ít hơn nữa vời, chỉ vẽ ra cốt để che dấu cơ cấu thực sự của uy quyền hay chúng thực sự là những dấu hiệu sớm sủa thay đổi thực sự, các tác giả tuồng như tin tưởng vào đó.

4- Walmart ở Trung Quốc

Anita Chan biên tập, dày 304 trang, ILR xuất bản năm 2011. Mười năm qua, mạng lưới chắn Bentonviille - Quảng Đông (Guangdong) đã trở thành một mối nối dày nhất cuộc liên hệ Hoa Kỳ và Trung Quốc. Nếu tổ hợp Walmart là một quốc gia, nó sẽ là một thị trường xuất khẩu lớn hàng thứ sáu của Trung Quốc. Hảng buôn bán hàng hóa căn cứ ở bang Arkansas - Hoa Kỳ đã trở thành khách hàng duy nhất cho toàn thể một mạng nhà thầu phụ và phụ – phụ suốt miền Nam Trung Quốc. Nhờ sức mạnh mua hàng của mình cũng như xử lý hậu cần chặc chẽ, tổ hợp bán lẽ này hầu như kiểm soát mọi nhà cung cấp cho tổ hợp mà không cần làm chủ nhân ông các nhà cung cấp. Walmart cũng đã trở nên một hảng bán lẽ chánh của Trung Quốc, có 200 tiệm tồn trữ để phục vụ giai cấp trung lưu đang lớn mạnh ở Trung Quốc. Các nhà góp phần viết sách dùng tài khéo léo hoạt động địa phương mang đao kiếm trong áo choàng, để cung cấp một hình ảnh bén nhọn về những điều kiện sức lao động ở các nhà cung cấp cho Walmart và các kho hàng tồn trử Trung Quốc của họ. Các tác giả vô danh này trình bày là Chương Trình các Tiêu chuẩn Đạo đức của Walmart thực hiện rất ít, để có thể ngăn ngừa các xưởng kiểu đổ mồ hôi – sweat shop (lạm dụng thái quá sức lao động) ở các nhà cung cấp cho tổ hợp. Mặt khác, các nhân viên các tiệm tồn trữ của Walmart đã thu nhập dễ dàng văn hóa tổ hợp, nơi đạo đức Thiên Chúa Tin Lành và ảnh hưởng nông thôn chuyển qua, pha trộn cùng các truyền thống Tàu của chấn hưng luân lý, kiểm soát lẫn nhau, và đeo đuổi tham vọng cá nhân xuyên qua dịch vụ tập thể.

5- Sau khi nghiêng về một phía: Trung Quốc và Đồng Minh ở Chiến Tranh Lạnh

Sách After Leaning to One Side: China and Its Allies in the Cold War của hai tác giả Zhihua Shen và Danhui Li, dày 360 trang, Báo chí Viện đại học Stanford xuất bản năm 2011, được đánh cao giá ở Trung Quốc về những câu chuyện lịch sữ tế nhị các giai đoạn then chốt thời Chiến Tranh Lạnh, làm ra một góp phần đứng đắn ở lảnh vực lịch sử quốc tế về Chiến Tranh Lạnh. Công trình của họ thuộc về làn sóng các học giả Tàu độc lập, phá tan huyền thoại vai trò Trung Quốc ở cuộc chiến này bằng cách phô bày Trung Quốc là một quốc gia lưu tâm đến quyền lợi riêng mình như mọi quốc gia khác. Trên những lựa chọn dịch ra từ công trình của họ, các tác giả nói tới những hồi đoạn liên hệ đến Trung Quốc, Nga Sô Viết, Bắc Hàn và Bắc Việt. Phương pháp căn bản là phân tích đau đớn các tài liệu, những chuyện kể răng rắc với căng thẳng của chánh trị thật sự. Họ tìm thấy là quyết định của Mao đi vào Cuộc chiến Triều Tiên không được qui hoạch từ trước và đã được hình thành miễn cưỡng, giải đáp cho việc Hoa Kỳ can thiệp mà Mao không ngờ; và những tranh chấp về chỉ huy, chiến lược và hậu cần chuyển vận, chia rẽ đắng cay giữa Tàu và đồng minh Bắc Hàn suốt và sau chiến tranh, và lảnh tụ Bắc Hàn Kim Nhật Thành lo ngại một một phe phái thân Tàu trong đảng của ông, đã khiến quân đội Tàu rút lui về Trung Quốc từ Bắc Hàn năm 1958. Suốt những hồi đoạn Shen và Li nghiên cứu, quyền lợi quốc gia luôn luôn thắng tình nghĩa mật thiết vô sản, một sự thật vẫn còn ích lợi khi các quan sát viên đồng sự hiện nay ở phía sau bộ mặt chánh thức Bắc Bình – Bình Nhưỡng ngày nay.

6- Bàn tay Trung Quốc: một hồi ký

Sách China Hand: An autobiography, dày 376 trang, tác giả là John Paton Davies, Báo chí Viện Đại học Pennsylvania xuất bản năm 2012. Davies là một nhân viên bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, được biết nhiều hơn là một nạn nhân cuộc Thanh trừng Sợ Hải Đỏ – Red Scarce Purge đầu thập niên 1950. Ông chết năm 1999, để lại một ký sự chưa hoàn tất. Ký sự phần lớn viết về thời gian ông ở Miến Điện (nay là Myanmar), Trung Quốc, và Ấn Độ như thể là một phụ tá dân sự cho tướng Hoa Kỳ Joseph Stilwell trong Thế Chiến Thứ Hai, dịch vụ của ông ở tòa đại sứ Hoa Kỳ ở Moskova – Moscow sau chiến tranh, và cuộc cải lộn của ông với Patrick Hurley lúc đó là đại sứ Hoa Kỳ ở Trung Quốc, trên những liên quan đến Cọng Sản Tàu. Davies nhận thức là các khuyến cáo của ông, cố tâm làm cho Tàu Cộng xa lìa Moscow, là không thực tế . Cùng lúc ông trình bày cách nào Tưởng Giới Thạch thao tác chánh sách Hoa Kỳ và cách nào Hurley đặt nền tảng cho thời đại McCarthy săn bắt phù thủy, bằng cách làm hình dung vài nhân viên Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ được thông tin tốt nhất đã hoạt động với ông như tuồng là họ thân cọng. Sách đầy rẫy những nhân vật sống động và đem tới cho tình trạng chiến lược lỏng lẻo mù mờ vào thời cuối chiến tranh . Lối hành văn vặn thắt của sách làm cho độc giả thích thú, dù rằng thành quả đặt ra trước, đáng tiếc cũng lan tràn chuyện kể .

(chiếu theo Andrew J. Nathan, nguyêt san Ngoại Giao Hoa Kỳ, số tháng 5/6 năm 2012)
(Fremont, Bắc Ca Li ngày 30 tháng 5 năm 2012)

Cùng Tác Giả / Đề Tài